नेपाललाई
मैले आज
नक्सामा देखिनँ।
मैले नेपाललाई
एउटी आमाको आँखामा देखेँ,
जहाँ आँसु थिए
तर आँसुको पनि
एउटा सीमा हुन्छ भन्ने कुरा
सायद आज प्रकृतिले बिर्सेको थियो।
मैले नेपाललाई
एउटा बूढो बाबुको काँपेको हातमा देखेँ,
जहाँ घरको भग्नावशेषभन्दा गहिरो
एउटा प्रश्न पुरिएको थियो,
“मेरो सन्तान कहाँ छ?”
मैले नेपाललाई
एउटा बालकको मौन आँखामा देखेँ,
जहाँ खेल्नुपर्ने उमेरले
मृत्युको अर्थ सोधिरहेको थियो।
हे नेपाल!
तिमी देश मात्र होइनौ।
तिमी
हजारौँ आमाहरूको काख हौ,
हजारौँ बाबुहरूको पसिना हौ,
हजारौँ बालकहरूको अधुरो सपना हौ,
र अनगिन्ती आत्माहरूको
अझै पूरा हुन नसकेको प्रार्थना हौ।
तर आज
तिम्रो छातीमा
यति धेरै घाउ छन्
कि घाउ गन्न खोज्दा
औँलाहरू नै थाक्छन्।
धरहरा ढल्यो।
तर इँटा मात्र ढलेन।
त्यसको शिखरसँगै
कुनै बूढो बाबुको आकाश ढल्यो,
कुनै आमाको विश्वास ढल्यो,
कुनै बालकको भविष्य ढल्यो।
कुनै घर भत्कियो।
तर चारवटा भित्तामात्र कहाँ भत्किए?
त्यसभित्र
वर्षौँदेखि जम्मा गरिएको हाँसो भत्कियो,
चुल्होको न्यानोपन भत्कियो,
साँझ फर्किने पाइला भत्किए,
र एउटा परिवारले
“घर” भनेर बोलाउने संसार भत्कियो।
सहरमा धुवाँ उठ्यो।
तर धुवाँ
भवनबाट मात्र उठेको थिएन।
कहीं
मान्छेको विवेक जलिरहेको थियो।
कहीं
अन्तरात्माको मन्दिरमा
अन्तिम दीप निभिरहेको थियो।
कहीं
देशको शरीर घाइते थियो,
र कहीं
देशको आत्मा।
नदी उर्लियो।
उसले खेत बगायो,
सडक बगायो,
पुल बगायो,
घर बगायो।
तर नदीले बगाएको
सबैभन्दा ठूलो वस्तु
पानीले देखाउन सक्दैन।
उसले
कसैको भोलि बगायो।
कसैको जीवनभरको कमाइ बगायो।
कसैको विवाहको सपना बगायो।
कसैको छोराको कापी बगायो।
कसैको आमाको अन्तिम सहारा बगायो।
र कतै
एउटा तस्वीर बग्यो।
त्यस तस्वीरमा
पूरै परिवार मुस्कुराइरहेको थियो।
कस्तो अद्भुत विडम्बना!
तस्वीर मुस्कुराइरहेको थियो,
तर तस्वीरभित्रका केही मान्छे
अब संसारमा थिएनन्।
एउटी आमा
किनारामा उभिएर
छोराको नाम बोलाइरहेकी छिन्।
उनको स्वर
पहाडतिर जान्छ।
पहाडले सुन्छ।
बादलले सुन्छ।
आकाशले सुन्छ।
नदीले पनि सुन्छ।
तर छोरा फर्किँदैन।
त्यो आवाज
त्यसपछि केवल
एउटी आमाको आवाज रहँदैन।
त्यो
सम्पूर्ण नेपालको आवाज बन्छ।
“फर्क आऊ!”
कति सरल शब्द!
तर संसारका सबैभन्दा ठूला प्रार्थनाहरू
सायद यिनै दुई शब्दभित्र लुकेका हुन्छन्।
फर्क आऊ।
एउटा बुबा
भग्नावशेषभित्र
नाङ्गो हातले ढुंगा पन्छाइरहेका छन्।
उनको हातबाट रगत बग्छ।
तर उनी रोकिँदैनन्।
किनकि
ढुंगाभन्दा तल
उनको घर होइन,
उनको संसार हुन सक्छ।
हे मृत्यु!
तिमीलाई के थाहा
एउटा बुबाको हात कति शक्तिशाली हुन्छ?
त्यो हातले
सन्तानलाई पहिलोपटक समातेको हुन्छ।
त्यो हातले
उसलाई हिँड्न सिकाएको हुन्छ।
त्यही हातले
आज भग्नावशेषभित्र
उसलाई फेरि खोजिरहेको छ।
तर सबैभन्दा ठूलो त्रासदी
प्रकृतिको क्रोध मात्र थिएन।
त्रासदी त त्यतिबेला भयो
जब केही मानिसले
अरूको आँसुमा
आफ्नो अवसर देखे।
कसैको घर डुबिरहेको थियो,
कसैले आफ्नो स्वार्थको डुंगा
त्यही पानीमा चलायो।
कसैको प्रियजन हराइरहेको थियो,
कसैले अरूको दुःखमा
आफ्नो लोभको बीउ रोप्यो।
कसैको लासमाथि
कसैको लोभ झुक्यो।
त्यो क्षण
प्रकृतिको विनाशभन्दा ठूलो
एउटा अर्को विनाश देखियो।
मानवताको।
त्यसैले मेरो आत्माले सोध्यो,
मान्छेको शरीर बोकेर हिँड्दैमा
मान्छे भइन्छ?
जनावरले
आफ्नो घाइते साथीलाई छोड्दैन।
चराले
आफ्नो बच्चालाई
पखेटामुनि लुकाउँछ।
कुकुरले
मरेको साथीलाई
अन्तिमसम्म कुरेर बस्छ।
तर मान्छेले
मान्छेको लासमा पनि
आफ्नो लाभ खोज्छ भने,
म कसरी उसलाई
मानव भनूँ?
कस्तो सभ्यता हो यो?
जहाँ
सुनको चमकले
मान्छेको आँसु छोपिदिन्छ?
कस्तो धर्म हो यो?
जहाँ
मन्दिरमा हात जोडिन्छ,
तर सडकमा
मानवता कुल्चिन्छ?
कस्तो संस्कार हो यो?
जहाँ
मृत शरीर पनि
लोभको बजार बन्न सक्छ?
हे नेपाल!
तिमीलाई बाहिरबाट आएको
प्रहारले मात्र कमजोर बनाएको होइन।
तिम्रो छातीभित्रै
कहिलेकाहीँ
हामीले खनेका खाल्डाहरू छन्।
हामीले
तिम्रो माटोमा
महल बनायौँ,
तर मान्छेको मनमा
घर बनाउन बिर्सियौँ।
हामीले
सडक बनाएँ,
तर सम्बन्धहरू भत्कायौँ।
हामीले
शहर उठायौँ,
तर विवेकलाई
भग्नावशेषमा छोड्यौँ।
हामीले
ठूला भवन बनायौँ,
तर सानो मान्छेको दुःख
देख्न नसक्ने
ठूला आँखाहरू बनायौँ।
त्यसैले
कहिलेकाहीँ प्रकृति
हामीमाथि रिसाएको जस्तो लाग्दैन।
ऊ त
हामीलाई ऐना देखाइरहेकी हुन्छ।
भूकम्पले
भित्ताहरू चिराउँछ,
तर ऐनाले
हाम्रो चरित्रको चिरा देखाउँछ।
बाढीले
घरहरू बगाउँछ,
तर ऐनाले
हाम्रो करुणा कति कमजोर छ
भनेर देखाउँछ।
पहाड भासिन्छ,
तर प्रश्न उठ्छ,
हाम्रो विवेक
कहिले भासियो?
धरहरा ढल्छ,
तर प्रश्न उठ्छ,
हाम्रो चरित्रको धरहरा
कहिले ढल्यो?
हे नेपाल!
तिम्रा हिमालहरू
आज पनि उभिएका छन्।
तर तिनको मौनता
पहिलेभन्दा भारी छ।
सायद
उनीहरूले धेरै देखिसके।
आमाको चिच्याहट देखे।
बाबुको खोजी देखे।
बालकको भय देखे।
मान्छेको मृत्यु देखे।
र कहिलेकाहीँ
मान्छेभित्रको
मान्छेको मृत्यु पनि देखे।
त्यसैले
आज हिमाल मौन छन्।
तर त्यो मौनता
कमजोरी होइन।
त्यो
युगौँदेखि जम्मा भएको
एउटा प्रश्न हो।
“मान्छे भएर जन्मेको
मान्छेले
मान्छेलाई कहिले चिन्ने?”
म त्यो प्रश्नबाट भाग्न चाहन्नँ।
म त्यो प्रश्नसँग
लड्न चाहन्छु।
किनकि
देश बचाउने युद्ध
सधैँ सीमामा हुँदैन।
कहिलेकाहीँ
त्यो युद्ध
हाम्रो आफ्नै हृदयभित्र हुन्छ।
एकातिर
लोभ उभिएको हुन्छ।
अर्कोतिर
मानवता।
एकातिर
स्वार्थ कराइरहेको हुन्छ।
अर्कोतिर
करुणा।
एकातिर
मान्छे बन्ने अवसर हुन्छ।
अर्कोतिर
मान्छेको मुखभित्र लुकेको
पशु बन्ने प्रलोभन।
र त्यही क्षण
निर्णय हुन्छ,
देश बच्छ कि
देश केवल नक्सामा बाँकी रहन्छ।
तर होइन!
सबै उजाडिएका छैनन्।
अझै
कसैको मुटुमा
दियो बलिरहेको छ।
मैले त्यो दियो देखेको छु।
आफ्नो घर गुमाएर पनि
अर्काको बच्चा बचाउन
नदीमा पसेको हातमा।
आफ्नो भोक बिर्सेर
अपरिचितलाई रोटी दिएको हातमा।
आफ्नो आँसु लुकाएर
अरूको आँसु पुछ्ने
एउटी आमाको हथेलीमा।
अपरिचितको शवलाई
आफ्नै परिवारको सदस्यझैँ
काँध दिने युवाको आँखामा।
त्यहाँ
नेपाल बाँचेको छ।
त्यहाँ
हिमालभन्दा अग्लो
एउटा मान्छे उभिएको छ।
त्यहाँ
देशको वास्तविक झण्डा फहराइरहेको छ।
किनकि
झण्डा कपडाले मात्र बन्दैन।
झण्डा तब बन्छ
जब एउटा मुटु
अर्को मुटुको दुःखमा
फर्फराउँछ।
देश
माटोले मात्र बन्दैन।
देश
मान्छेले बनाउँछ।
मान्छे
घरले मात्र बन्दैन।
मान्छे
उसको करुणाले बन्छ।
त्यसैले
यदि नेपाललाई बचाउनुछ भने,
पहिले
हामीभित्रको नेपाल बचाऊँ।
आफ्नो स्वार्थभन्दा
अर्काको पीडालाई ठूलो बनाऊँ।
आफ्नो अहंकारभन्दा
अर्काको आँसुलाई मूल्यवान् बनाऊँ।
र एउटा कुरा सम्झौँ,
भग्नावशेषबाट
घर फेरि उठाउन सकिन्छ।
टुटेको पुल
फेरि जोड्न सकिन्छ।
ढलेको धरहरा
फेरि उभ्याउन सकिन्छ।
तर
मान्छेको हृदयबाट
मानवता ढल्यो भने,
त्यसको भग्नावशेषमाथि
कुनै सभ्यता
कहिल्यै उभिन सक्दैन।
त्यसैले उठ, नेपाल!
आँसु पुछेर होइन,
आँसुलाई शक्ति बनाएर उठ।
घाउ लुकाएर होइन,
घाउलाई इतिहास बनाएर उठ।
भग्नावशेष छोपेर होइन,
त्यसबाट चेतना उमारेर उठ।
उठ!
किनकि
तिम्रो माटो अझै तातो छ।
तिम्रो नदी अझै बगिरहेको छ।
तिम्रा पहाड अझै उभिएका छन्।
तिम्रा हिमाल अझै आकाशसँग
संवाद गरिरहेका छन्।
र तिम्रा सन्तानको छातीभित्र
अझै एउटा आगो बाँकी छ।
त्यो आगो
घृणाको होइन।
त्यो आगो
न्यायको हो।
त्यो आगो
मानवताको हो।
त्यो आगो
नयाँ नेपालको हो।
आज
कालो दिन हो।
तर कालो दिनको अर्थ
सधैँ अन्धकार होइन।
कहिलेकाहीँ
अन्धकार नै
उज्यालो जन्माउने गर्भ हुन्छ।
र यो रात
जति गहिरो भए पनि,
कुनै न कुनै बिहान
यसको गर्भबाट जन्मिनैपर्छ।
त्यो बिहान
केवल सूर्य लिएर नआओस्।
त्यो बिहान
मान्छेको हृदयमा
मानवता लिएर आओस्।
त्यो बिहान
कुनै आमा
छोराको प्रतीक्षामा नरहोस्।
कुनै बुबा
भग्नावशेषमा संसार नखोजोस्।
कुनै बालकले
सानै उमेरमा मृत्युको अर्थ नसिकोस्।
कुनै लास
कसैको लोभको वस्तु नबनोस्।
र कुनै मान्छेले
अर्को मान्छेको आँसु देखेर
आफ्नो आँखामा
ढुंगा नबनाओस्।
हे नेपाल!
आज तिमी रोऊ।
जति रोउन मन लाग्छ
त्यति रोऊ।
किनकि
आँसु कमजोरी होइन।
आँसु त
हृदय अझै जीवित छ भन्ने
अन्तिम प्रमाण हो।
तर रोइसकेपछि
उठ।
आफ्नो खरानीबाट उठ।
आफ्नो घाउबाट उठ।
आफ्नो पीडाबाट उठ।
र संसारलाई भन,
“म ढलेँ,
तर समाप्त भइनँ।
म रोएँ,
तर हारिनँ।
म घाइते भएँ,
तर मेरो आत्मा मरेन।”
किनकि
नेपाल
केवल एउटा देश होइन।
नेपाल
एउटा निरन्तर उठिरहेको आत्मा हो।
हिमालजस्तो अडिग,
नदीजस्तो अविरल,
माटोजस्तो सहनशील,
र आमाको हृदयजस्तो
अनन्त।
त्यसैले
आजको यो कालो दिन
हाम्रो अन्तिम कथा नबनोस्।
यो
एउटा प्रतिज्ञाको सुरुवात बनोस्।
कि अब
मान्छेले
मान्छेलाई बचाउनेछ।
मान्छेले
मान्छेको आँसु बुझ्नेछ।
मान्छेले
मान्छेको लासमा लोभ होइन,
सम्मान राख्नेछ।
मान्छेले
मान्छेलाई फेरि
मान्छे भनेर चिन्नेछ।
र त्यस दिन,
सायद हिमालहरू
पहिलोपटक मुस्कुराउनेछन्।
नदीहरू
शोक होइन,
गीत बोकेर बग्नेछन्।
आमाहरू
प्रतीक्षामा होइन,
आशीर्वादमा उभिनेछन्।
र नेपालको आकाशमा
एउटा नयाँ सूर्य उदाउनेछ।
त्यो सूर्य
केवल बिहानको सूर्य हुनेछैन।
त्यो हुनेछ
मानवताको सूर्य।
र त्यसको उज्यालोमा
नेपाल
फेरि जन्मिनेछ।
फेरि उठ्नेछ।
फेरि हिँड्नेछ।
र संसारलाई सम्झाउनेछ,
""देशलाई बचाउने अन्तिम शक्ति
हतियार होइन,
मान्छेभित्र बाँचेको मानवता हो।""
त्यसैले
नेपाल रोएको छ।
नेपाल घाइते छ।
नेपाल थाकेको छ।
तर
""नेपाल मरेको छैन।""
किनकि
जहाँसम्म
एउटा मान्छेले
अर्को मान्छेको हात समात्न सक्छ,
त्यहाँसम्म
नेपालको आत्मा
अमर छ।
Sunil Ghimire